PFAS-verbod in cosmetica en verpakkingen: welke EU-regels gelden al en welke komen eraan

Vanaf 12 augustus 2026 is het in de hele Europese Unie verboden om PFAS toe te voegen aan verpakkingen die in contact komen met voeding. Dat is een van de meest concrete mijlpalen in een breed Europees traject dat van PFAS-houdende producten stap voor stap de markt wil weren. Wie dacht dat het om een verre toekomst gaat, vergist zich: een deel van de regels is nu al van kracht.

Wat zijn PFAS en waarom wil de EU ze weren?

PFAS, ofwel poly- en perfluoralkylstoffen, omvatten meer dan 10.000 chemische verbindingen die in de industrie al decennia worden gebruikt om producten water-, vet- en vuilafstotend te maken. Ze komen voor in anti-aanbaklagen, blusschuim, regenkleding, cosmetica en dus ook in voedingsverpakkingen. Het probleem: PFAS breken nauwelijks af in het milieu en hopen zich op in dieren, mensen en drinkwaterbronnen. Langdurige blootstelling is in verband gebracht met schildklierproblemen, een verhoogd risico op bepaalde kankers en een verzwakt immuunsysteem.

De Europese Unie heeft al langer losse beperkingen voor individuele PFAS-stoffen, maar werkt nu aan een veel breder wettelijk kader. Dat kader heeft twee sporen: gerichte verboden voor specifieke toepassingen via de REACH-verordening, en een overkoepelend universeel verbod dat nog in voorbereiding is.

Wat is al van kracht: PFOA, PFOS en PFHxA

De meest bekende PFAS-verboden zijn niet van gisteren. PFOA (perfluoroctaanzuur) en PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) zijn al jaren geleden verboden via REACH en het Verdrag van Stockholm. Deze stoffen zaten in onder meer Teflon-achtige coatings en blusschuim.

Een recentere stap was het verbod op PFHxA (undecafluorohexaanzuur) en aanverwante stoffen, vastgelegd in Commissieverordening (EU) 2024/2462 van 19 september 2024. PFHxA werd jarenlang gebruikt als zogenaamd veiliger alternatief voor PFOA, maar bleek even problematisch. De verordening voegt PFHxA toe als vermelding 79 in bijlage XVII van REACH. Concreet betekent dit:

• Kleding, accessoires en schoeisel voor de consument: verboden vanaf 10 oktober 2026, met een drempelwaarde van 25 microgram per kilogram voor PFHxA zelf en 1.000 microgram per kilogram voor aanverwante verbindingen.
• Cosmetica: ook verboden vanaf 10 oktober 2026.
• Andere textielen voor de consument, zoals gordijnen en beddengoed: verboden vanaf 10 oktober 2027.
• Voedselverpakkingen van papier en karton: verboden vanaf 10 oktober 2026.

De focus op PFHxA is geen toeval. De industrie stapte in de jaren 2010 massaal over van PFOA naar PFHxA, waarna wetenschappers dezelfde risicos aantoonden. Met dit verbod sluit de EU die ontsnappingsroute af.

Verpakkingen: een apart spoor via de PPWR

Naast REACH heeft de EU een tweede, sectorspecifieke regelgeving voor verpakkingen: de Packaging and Packaging Waste Regulation, kortweg PPWR. Deze verordening bevat een eigen PFAS-verbod dat los staat van REACH en specifiek gericht is op alle voedselverpakkingen, ook die waarop de PFHxA-regels formeel nog niet van toepassing zijn.

Onder de PPWR geldt vanaf 12 augustus 2026 een verbod op het bewust toevoegen van PFAS aan alle verpakkingen die in contact komen met voedsel. Dat gaat van fastfoodverpakkingen en magnetronzakjes tot koffiebekertjes en sausbakjes. De drempel ligt op 25 deeltjes per miljard (ppb) voor de totale PFAS-concentratie, een bijzonder strenge norm.

Belgische en Vlaamse bedrijven die verpakkingen produceren of importeren, moeten dus dubbel opletten: zowel de REACH-regels als de PPWR kunnen van toepassing zijn, afhankelijk van het materiaal en de toepassing.

Cosmetica: lipstick, zonnebrand en foundation in het vizier

Dat PFAS in cosmetica zitten, is voor veel consumenten een verrassing. Toch worden ze al jaren gebruikt in foundations, lipstick, mascara, zonnebrandcremes en waterproof make-up, vanwege hun eigenschap om producten gladder te maken en langer te laten zitten. Stoffen als PTFE (polytetrafluorethyleen, beter bekend als Teflon) en diverse fluorpolymeren zijn gangbare ingredienten in de sector.

Het PFHxA-verbod dat op 10 oktober 2026 ingaat, treft een specifieke subgroep van PFAS in cosmetica. Maar het is niet het einde van het verhaal. De Europese Commissie werkt aan een bredere beperking van fluorpolymeren in cosmetica via de Cosmetics Regulation. Wanneer die regels precies in werking treden, is nog niet vastgelegd, maar de richting is duidelijk: de cosmetische industrie zal de komende jaren verplicht zijn om alternatieven te vinden.

Het grote universele PFAS-verbod: wanneer komt het?

Het meest ambitieuze initiatief is het zogenaamde universele PFAS-verbod onder REACH, waarmee de EU alle meer dan 10.000 PFAS-verbindingen in een keer wil beperken, tenzij het gebruik als onvermijdelijk wordt beschouwd. Dit voorstel werd in 2023 ingediend door de nationale agentschappen van Duitsland, Nederland, Zweden, Noorwegen en Denemarken.

Het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) evalueert het voorstel momenteel. De planning ziet er als volgt uit:

• Voorjaar 2026: ECHA opent de ontwerp-opinie van het Comite voor Sociaaleconomische Analyse (SEAC) voor publieke consultatie.
• Eind 2026: SEAC rondt zijn definitieve opinie af.
• Daarna: de Europese Commissie werkt het voorstel uit tot een wetsvoorstel, dat vervolgens maanden van onderhandeling met lidstaten en het Europees Parlement vergt.

Fashionunited.be meldde in januari 2026 dat een concrete wet voor dit universele verbod voor eind 2026 niet haalbaar is. De verwachting is dat het wetsvoorstel op zijn vroegst eind 2026 op tafel ligt, waarna nog een jarenlange implementatietermijn volgt voor sectoren die tijd nodig hebben om over te schakelen.

Wat betekent dit voor Vlaamse consumenten en bedrijven?

Voor consumenten is de boodschap dat een deel van de PFAS-houdende producten al geweerd wordt van de markt, maar dat een volledig PFAS-vrije winkelrekken nog ver weg is. Wie nu al wil vermijden dat PFAS in huis komen, kan letten op labels die expliciet PFAS-vrij of fluorvrij vermelden, met name bij regenkleding, kookgerei en make-up.

Voor Vlaamse bedrijven die produceren, importeren of verpakken, is het zaak om de deadlines goed in de gaten te houden. Twee data zijn cruciaal: 12 augustus 2026 voor PPWR-voedselverpakkingen en 10 oktober 2026 voor cosmetica en kleding onder REACH. De OVAM en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) zijn de bevoegde handhavingsinstanties in Belgie.

Bedrijven die nu al investeren in PFAS-vrije alternatieven, lopen niet alleen minder risico op boetes of marktverboden, ze anticiperen ook op strengere regels die er zeker aankomen. De richting van het EU-beleid is ondubbelzinnig: PFAS horen niet meer in alledaagse producten.

PFAS in blusschuim: apart verbod al ingegaan

Wie het PFAS-debat volgt, zal ook de maatregel rond brandbestrijdingsschuim zijn tegengekomen. Op 3 oktober 2025 nam de Europese Commissie een verbod aan op PFAS in blusschuim, eveneens via REACH. Dit is relevant voor brandweerkorpsen, luchthavens en industriele sites die nog werken met oude voorraden AFFF-schuim. Voor die sectoren gelden overgangsperiodes, maar de richting is dezelfde als voor cosmetica en verpakkingen: PFAS verdwijnen stap voor stap uit alle sectoren.

Veelgestelde vragen

Zijn PFAS in cosmetica al verboden in Belgie?

Een deel wel. Cosmetica die PFHxA of aanverwante stoffen bevatten, zijn verboden vanaf 10 oktober 2026 onder REACH-verordening (EU) 2024/2462. Een breder verbod op alle fluorpolymeren in cosmetica is in voorbereiding maar nog niet van kracht.

Welke verpakkingen moeten PFAS-vrij zijn vanaf augustus 2026?

Alle verpakkingen die bewust PFAS-ingredienten bevatten en in contact komen met voedsel, vallen onder het verbod van de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) per 12 augustus 2026. De norm is maximaal 25 deeltjes per miljard totale PFAS-concentratie.

Wanneer komt het universele PFAS-verbod in de EU?

Het universele PFAS-verbod onder REACH ligt op zijn vroegst eind 2026 als wetsvoorstel op tafel, na de afronding van de ECHA-opinie. Daarna volgen nog jaren van wetgevend proces en implementatietermijnen. Een volledig verbod voor alle toepassingen is realistisch pas in de jaren 2030 te verwachten.

Wat kan ik als consument nu al doen?

Kies bij make-up en zonnebrand voor producten met het label PFAS-vrij of zonder fluor-ingredienten. Vermijd anti-aanbak pannen met beschadigde coating en gebruik geen waterproofingsprays in gesloten ruimtes. Voor regenkleding bestaan inmiddels PFAS-vrije alternatieven op basis van polyurethaan of was-behandelingen.

Wie handhaaft de PFAS-regels voor producten in Belgie?

De FOD Volksgezondheid, de OVAM voor afval- en materialenstromen, en het FAVV voor voedselverpakkingen zijn de voornaamste toezichthouders. Bij overtreding van REACH-beperkingen kan het product van de markt worden gehaald en kunnen boetes worden opgelegd.